Polisa D&O – dlaczego standardowe ubezpieczenie firmy nie chroni majątku prywatnego prezesa?

Polisa D&O (Directors and Officers Liability Insurance) chroni majątek prywatny osób zarządzających spółką przed finansowymi skutkami ich własnych decyzji. Standardowe ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej firmy tej ochrony nie daje – i to jest różnica, którą większość zarządów odkrywa dopiero w dniu, w którym wpływa pierwsze roszczenie.

Poniżej wyjaśniamy, gdzie dokładnie kończy się zakres firmowego OC, dlaczego nowe regulacje unijne przesuwają odpowiedzialność w stronę osób, a nie organizacji, i co konkretnie zmienia dedykowana umowa D&O.

Zwykłe OC chroni mienie, a nie decyzje zarządcze

Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej prowadzonej działalności gospodarczej odpowiada za szkody rzeczowe i osobowe wyrządzone osobom trzecim. Zalanie biura klienta, uszkodzenie powierzonego sprzętu, potknięcie się gościa w siedzibie firmy – to są zdarzenia, pod które ta umowa została napisana.

Ryzyka niematerialne leżą poza tym zakresem. Nietrafiona decyzja inwestycyjna, niewdrożone procedury bezpieczeństwa, zarzut działania na szkodę spółki, spóźnione zgłoszenie do rejestru czy zaniechanie w obszarze compliance nie są szkodą rzeczową ani osobową. Firmowe OC nie zadziała, a roszczenie – wniesione przez wspólników, inwestorów, wierzycieli albo samą spółkę – kierowane jest wprost do osoby, która podejmowała decyzję.

Warto też pamiętać o podstawie, na której takie roszczenie stoi. Kodeks spółek handlowych przewiduje odpowiedzialność członka zarządu wobec spółki za szkodę wyrządzoną działaniem lub zaniechaniem sprzecznym z prawem albo postanowieniami umowy spółki, a w spółce z o.o. także odpowiedzialność za jej zobowiązania, gdy egzekucja wobec spółki okaże się bezskuteczna. Odpowiada się wtedy całym majątkiem osobistym.

Nowe regulacje stawiają zarządy na celowniku – przykład dyrektywy NIS2

Kierunek zmian w prawie unijnym jest jednoznaczny: obowiązek przestaje być obowiązkiem organizacji, a staje się obowiązkiem imiennym. Najlepiej widać to w dyrektywie NIS2 w sprawie cyberbezpieczeństwa, która wymaga, aby środki zarządzania ryzykiem zatwierdzały i nadzorowały organy zarządzające podmiotu, a członkowie tych organów odbywali regularne szkolenia. Dyrektywa wprost przewiduje, że za uchybienia w tym zakresie można pociągnąć zarząd do odpowiedzialności.

Skala sankcji sprawia, że nie jest to ryzyko teoretyczne. Dla podmiotów kluczowych NIS2 ustala górną granicę administracyjnych kar pieniężnych na co najmniej 10 milionów euro lub 2% łącznego rocznego obrotu światowego – w zależności od tego, która kwota jest wyższa. Przy takich wartościach pytanie „kto konkretnie odpowiadał za nadzór” pada w pierwszej godzinie postępowania.

Cyberbezpieczeństwo jest tu tylko przykładem. Ten sam mechanizm imiennej odpowiedzialności pojawia się w obszarze ochrony danych, raportowania zrównoważonego rozwoju i sankcji gospodarczych.

Co daje polisa D&O

Umowa D&O przenosi finansowe konsekwencje uchybień zarządu z osoby fizycznej na zakład ubezpieczeń. W praktyce działa w dwóch momentach.

Po pierwsze, uruchamia i finansuje obronę. Koszty pełnomocnika w wieloletnim postępowaniu cywilnym, karnym lub administracyjnym potrafią przewyższyć samo roszczenie, a ponosi się je od pierwszego dnia – niezależnie od tego, jak sprawa się skończy. Po drugie, pokrywa odszkodowania zasądzone od członka zarządu.

Ubezpieczonymi są osoby fizyczne: członkowie zarządu, rady nadzorczej, prokurenci i osoby pełniące funkcje kierownicze. Ubezpieczającym, czyli płatnikiem składki, jest zwykle spółka. Umowa zabezpiecza więc prywatne konta i nieruchomości osób zarządzających, choć płaci za nią firma.

O zakresie decydują zapisy, nie nazwa produktu

Dwie umowy nazwane tak samo potrafią różnić się zasadniczo. Znaczenie mają definicja roszczenia i okresu ubezpieczenia (D&O działa w formule claims made, czyli reaguje na roszczenia zgłoszone w okresie ubezpieczenia), zakres wyłączeń dotyczących winy umyślnej, zasady ochrony byłych członków zarządu, klauzula okresu dodatkowego zgłaszania roszczeń oraz to, czy koszty obrony wliczają się do sumy gwarancyjnej, czy są ponad nią.

Kancelaria brokerska architUBEZ czyta te zapisy w interesie klienta, a nie zakładu ubezpieczeń – nie reprezentujemy żadnego towarzystwa. Działamy od 1998 roku na podstawie zezwolenia nr 360/98 Państwowego Urzędu Nadzoru Ubezpieczeń, a łączna wartość majątków, które ubezpieczamy, wynosi 9 miliardów złotych.

Od czego zacząć

Zacznij od sprawdzenia, co faktycznie masz. Audyt ubezpieczeniowy pokazuje, które ryzyka zarządcze są dziś nieobjęte ochroną, gdzie w obowiązujących umowach siedzą wyłączenia odpowiedzialności i jaka suma gwarancyjna odpowiada skali Twojej spółki. Wynikiem jest raport z rekomendacjami, a nie oferta jednego ubezpieczyciela.